Πέτρα στα νεφρά: ό,τι πρέπει να γνωρίζετε!

πέτρα_στα_νεφρά

Η νεφρολιθίαση, ή όπως είναι ευρέως γνωστή, πέτρα στα νεφρά είναι μια ιδιαιτέρως κοινή πάθηση στον χώρο της ουρολογίας, με ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ενηλίκων να πάσχουν από αυτή, είτε συμπτωματικά είτε χωρίς να έχουν οποιαδήποτε ενόχληση. Κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου υπάρχει μέσος κίνδυνος εμφάνισης λιθίασης που κυμαίνεται μεταξύ 4% και 7%, ενώ τριπλάσιο κίνδυνο εμφανίζουν οι άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες. Πιο συχνά εμφανίζεται επίσης στις ηλικίες 30-50 ετών.

Η κρίση που περνά κανείς κατά τη διέλευση της “πέτρας” μέσα από τους ουρητήρες είναι μια από τις πιο επώδυνες ουρολογικές παθήσεις και είναι γνωστή εδώ και αιώνες ως κολικός νεφρού/ουρητήρων. Είναι ένα πρόβλημα που απαιτεί επείγουσα αντιμετώπιση, καθώς συνοδεύεται με εντονότατο πόνο, που μπορεί να είναι αφόρητος, για αυτό και πολλά από τα επείγοντα περιστατικά που φτάνουν στο νοσοκομείο είναι ουρολογικής φύσεως και διαγιγνώσκονται συχνά με νεφρολιθίαση.

Θα πρέπει να ξέρουμε φυσικά πως οι περισσότεροι λίθοι διέρχονται από τους ουρητήρες και αποβάλλονται μέσω των ούρων χωρίς καμία ιατρική παρέμβαση. Βέβαια, σε περίπτωση που δημιουργούνται επιπλοκές ή η κατάσταση χρονίζει, χωρίς να ανακουφίζεται από τυχόν συντηρητική θεραπεία, τότε ο γιατρός καλείται να παρέμβει, είτε με συντηρητικές είτε με επεμβατικές τεχνικές.

Τι είναι όμως η πέτρα στα νεφρά;

Η πέτρα, ή αλλιώς λίθος, στα νεφρά αποτελείται από κρυστάλλους, που είναι υπολλείματα των ουσιών που περιέχουν τα ούρα μέσα στο ουροποιητικό. Τα φυσιολογικά ούρα περιέχουν κάποιες ουσίες που αναστέλλουν το σχηματισμό κρυστάλλουν που μπορεί να “πέσουν” με τη μορφή ιζήματος στο εσωτερικό των νεφρών και να συσσωματωθούν σχηματίζοντας σκληρές μάζες, δηλαδή τις πέτρες στα νεφρά. Σε κάποιους ανθρώπους βέβαια είναι μειωμένη είτε η λειτουργικότητα των ανασταλτικών αυτών ουσιών είτε η παραγωγή τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγαλύτερη τάση για τη δημιουργία κρυστάλλων και λίθων.

Εφόσον οι κρύσταλλοι ή οι πέτρες είναι μικρές σε μέγεθος μπορούν να διέλθουν μέσα από το ουροποιητικό σύστημα και φύγουν από το σώμα χωρίς να προκαλέσουν πόνο ή άλλα συμπτώματα.

Υπάρχουν διάφορα είδη λίθου (πέτρας) στα νεφρά. Η πιο κοινή αποτελείται από ασβέστιο και φωσφορικά ή οξαλικά ιόντα, ουσίες δηλαδή που αποτελούν φυσιολογικά συστατικά του ανθρωπίνου σώματος και της διατροφής.Πιθανή είναι επίσης η ύπαρξη λίθου από στρουβίτη ή να είναι αποτέλεσμα φλεγμονής, συνήθως ουρολοίμωξης, ή ακόμη να είναι λίθος από ουρικό οξύ και πιο σπάνια πέτρα από κυστίνη.

Πώς δημιουργείται η πέτρα στα νεφρά;

Τις περισσότερες φορές δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για τον λόγο που δημιουργείται μια πέτρα στα νεφρά, ενώ γνωρίζουμε πως υπάρχουν άνθρωποι που είναι πιο ευαίσθητοι και έχουν τάση για να δημιουργούν ευκολότερα ή/και συχνότερα λίθους στα νεφρά.

Δεν φαίνεται προς στιγμήν να ευθύνεται κάποια τροφή για το σχηματισμό πέτρας στα νεφρά όταν δεν υπάρχει ευαισθησία, ενώ υπάρχει οικογενειακός συσχετισμός και πιθανή κληρονομικότητα. Λοιμώξεις, κυστική εκφύλιση των νεφρών, και ορισμένες μεταβολικές διαταραχές όπως ο υπερπαραθυρεοειδισμός μπορεί να σχετίζονται άμεσα με το σχηματισμό λίθων στο ουροποιητικό.

Από κληρονομικές παθήσεις η νεφρική σωληναριακή οξέωση, η υπεροξαλουρία και η κυστινουρία συχνά ευθύνονται για πέτρες στα νεφρά. Όσον αφορά την υπεροξαλουρία φαίνεται πως υπάρχει υπερπαραγωγή οξαλικού άλατος, το οποίο αδυνατεί να διαλυθεί στα ούρα και καθιζάνει σχηματίζοντας λίθους, ενώ στην περίπτωση της κυστινουρίας εμφανίζονται μεγάλες ποσότητες κυστίνης, ενος αμινοξέως, το οποίο δεν είναι διααλυτό στα ούρα και συμπυκνώνεται σχηματίζοντας τους λίθους κυστίνης. Η υπερασβεστιουρία έχει κληρονομική φύση και προκαλεί λιθίαση σε περισσότερο από 50% των ασθενών. Με τη μορφή της απορροφητικής υπερασβεστιουρίας παρατηρείται υπερβολική απορρόφηση ασβεστίου από τα τρόφιμα, ενώ με τη μορφή της επαναρροφητικής υπερασβεστιουρίας έχουμε απώλεια ασβεστίου στα ούρα, με αποτέλεσμα και στις δύο περιπτώσεις, η υπερβολική συγκέντρωση φωσφορικού ή οξαλικού ασβεστίου να προκαλεί λιθίαση στο ουροποιητικό.

Επιπλέον, σε περίπτωση που έχουμε περίσσεια ουρικού οξέος, μια κατάσταση που ονομάζεται υπερουρικοζουρία και συνδέεται άμεσα με την ουρική αρθρίτιδα ή την υπερκατανάλωση πρωτεϊνης, μπορεί να προκαλέσει νεφρολιθίαση.

Φυσικά δεν είναι μια αποκλειστικά κληρονομήσιμη νόσος, καθώς αίτιο της νεφρολιθίασης μπορεί να αποτελέσει μια λοίμωξη στο ουροποιητικό, μια απόφραξη ή στάση των ούρων, καθώς και η υπερβιταμίνωση D, ενώ μπορεί να είναι φαρμακευτικής φύσεως, με τα διουρητικά και τα αντιόξινα που βασίζονται σε ενώσεις του ασβεστίου να ευθύνονται για φαρμακογενή σχηματισμό πέτρας στα νεφρά, καθώς αυξάνουν σημαντικά το ασβέστιο στα ούρα.

Μια χρόνια φλεγμονή του εντέρου ή μια εντερική παράκαμψη έπειτα από χειρουργική επέμβαση ή ακόμη και η εντεροστομία μπορεί να προκαλέσει πέτρες οξαλικού ασβεστίου, ενώ οι λίθοι από στουβίτη σχηματίζονται συνήθως έπειτα από ουρολοίμωξη. Άλλα φάρμακα όπως η ινδιναβίρη που χρησιμοποιείται ως θεραπεία στη λοίμωξη από HIV, μπορεί να προκαλέσει επίσης νεφρολιθίαση.

Συμπτώματα και διάγνωση:

Γενικότερα, η νεφρολιθίαση δεν προκαλεί πόνο ή κάποιο σύμπτωμα. Βέβαια, σε περίπτωση που η πέτρα αρχίσει να μετακινείται μέσα στο ουροποιητικό, τότε εκλύεται ένας εντονότατος και οξύτατος πόνος, ο οποίος πολλές φορές περιγράφεται ως ο χειρότερος πόνος που έχει αισθανθεί κανείς, χειρότερος και από τον πόνο της γέννας (σύμφωνα με μαρτυρίες γυναικών). Ο πόνος αυτός προκαλείται εξαιτίας της απόφραξης της ουροποιητικής οδού και τιης διάτασης και επερχόμενης φλεγμονής των νεφρών, έτσι τον αντιλαμβάνεται κανείς ως απότομο και οξύ, σαν κράμπα, είτε στην πλάτη, είτε στην κάτω κοιλιακή χώρα, είτε στη βουβωνική χώρα είτε ακόμη και στα πλευρά, με συνοδό ναυτία και εμετό.

Ο πόνος χαρακτηρίζεται ως κολικός, διότι οι μύες των ουρητήρων προωθούν το λίθο διαμέσου του ουρητήρα προς την ουροδόχο κύστη, απ’όπου και θα αποβληθεί. Φυσικά είναι πιθανό να έχουμε αιματουρία από μικροτραυματισμούς στους ουρητήρες, ενώ ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται κάψιμο κατά την ούρηση (καυσουρία) και να εμφανίζει συχνοουρία ή έπειξη για ούρηση. Σε περίπτωση που η κλινική εικόνα συνοδεύεται από πυρετό με ρίγη τότε συνυπάρχει μόλυνση και θα πρέπει να χορηγηθεί άμεσα κατάλληλη αντιβίωση από ουρολόγο και να γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις.

Τις περισσότερες φορές οι πέτρες στα νεφρά ανεβρίσκονται σε τυχαίο έλεγχο ή τακτικό check up χωρίς να έχουν δώσει συμπτώματα ή οξεία κλινική εικόνα. Οι ακτινογραφίες ή ο υπέρηχος είναι συνήθως οι συχνότερες εξετάσεις που αναδεικνύουν τις πέτρες στα νεφρά, που δίνουν και πληροφορίς για το μέγεθος και τη θέση του λίθου, βοηθώντας έτσι στη διάγνωση και την επιλογή της κατάλληλης θεραπείεας ανάλογα την περίπτωση. Εξετάσεις αίματος και ούρων μπορεί να γίνουν επίσης για να εντοπιστούν ουσίες που προκαλούν μεγαλύτερο κίνδυνο για δημιουργία λίθων στο ουροποιητικό.

Σε δεύτερο χρόνο μπορεί ο θεράπων ιατρός να θελήσει να σκαγραφήσει και να απεικονίσει το ουροποιητικό σύστημα με μια ενδοφλέβια πυελογραφία (που τείνει να παραγκονιστεί από νεότερες εξετάσεις), αξονική τομογραφία ή την πιο καινοτόμο, αξονική πυελογραφία.

Πρόληψη και θεραπεία:

Εάν κάποιος έχει ιστορικό νεφρολιθίασης από μικρή σχετικά ηλικία, τότε είναι πιθανό να ξανά δημιουργηθεί και στο μέλλον, για αυτό και θα γίνει προσπάθεια να καθοριστεί επακριβώς το αίτιο δημιουργίας της πέτρας, μέσα από εξετάσεις αίματος και ούρων, ιστορικό ατομικό και οικογενειακό και τις συνήθειες του ασθενούς. Επίσης αν γίνει επεμβατικά η αφαίρεση του λίθου ή καταφέρει κανείς να τον συλλέξει, τότε θα γίνει και ανάλυση της σύστασής του.

Η θεραπεία συνήθως γίνεται συντηρητικά, καθώς ο ίδιος ο οργανισμός στις περισσότερες περιπτώσεις προωθεί την πέτρα και την αποβάλει κατά την ούρηση, για αυτό και προτείνεται μεγάλη κατανάλωση νερού, έτσι ώστε να αυξηθεί η διούρηση και η πιθανότητα να “κατεβεί” και η πέτρα. Συνήθως χορηγούνται και παυσίπονα, καθώς ο ασθενής παραμένει σπίτι και ακολουθεί τη θεραπεία που του έχει δώσει ο γιατρός. Συχνά ο γιατρός ζητά από τον ασθενή να συλλέξει και την πέτρα όταν αυτή διέλθει από την ουροδόχο κύστη και αποβληθεί με τα ούρα.

Η καλύτερη μέθοδος πρόληψης που μπορεί κανείς να εφαρμόσει εύκολα είναι το να πίνει πολύ νερό, ώστε να παράγονται τουλάχιστον 2 λίτρα ούρων καθημερινά.

Σήμερα δεν κρίνεται απαραίτητος ο περιορισμός των γαλακτοκομικών ή των τροφών πλούσιων σε ασβέστιο, καθώς δρουν προστατευτικά στο σχηματισμό πέτρας στα νεφρά, αλλά θα πρέπει να δίνεται προσοχή στα φάρμακα του ασθενούς, την ημερήσια πρόσληψη βιταμίνης D και τον περιορισμό των αντιόξινων με ασβέστιο.

Όσον αφορά τα φαρμακευτικά σκευάσματα, ο γιατρός πιθανώς μπορεί να σας συνταγογραφήσει κάποια ουσία για τον περιορισμό του οξέος ή των αλκαλίων στα ούρα αλλοπουρινόλη για την υπερουρικοζουρία. Υπάρχουν επίσης διουρητικά (υδροχλωροθειαζίδη) τα οποία μειώνουν την ποσότητα ασβεστίου στα ούρα, βοηθώντας τη διατήρηση του ασβεστίου στα οστά, αλλά απαιτούν μικρή πρόσληψη νατρίου για βέλτιστα αποτελέσματα!

Σε λιθίαση με λίθους από στουβίτη που έχουν πλήρως αφαιρεθεί από το ουροποιητικό προτιμάται η πλήρης ίαση από τη βακτηριακή λοίμωξη, ενώ σε ασθενείς με υπερπαραθυρεοειδισμό, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ο υπερπαραθυρεοειδισμός.

Σε κάποιες περιπτώσεις όμως απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση, όπως για παράδειγμα όταν το μέγεθος είναι πολύ μεγάλο ή προκαλεί συχνά κολικούς ή σε περίπτωση που εμποδίζει την εκροή των ούρων ή προκαλεί συχνές λοιμώξεις, αιμορραγίες ή βλάβες.

Παλαιότερα γινόταν χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση της πέτρας στα νεφρά, με αρκετές επιπλοκές και μεγάλο χρόνο ανάρρωσης, ενώ σήμερα εφαρμόζουμε εξωσωματική λιθοτριψία με κρουστικά κύματα, τη λεγόμενη ESWL. Σε αυτή τα κρουστικά κύματα εφαρμόζονται εξωσωματικά και εστιάζονται στις πέτρες με μεγαλύτερη πυκνότητα και αυτές θρυμματίζονται, με αποτέλεσμα να περνούν χωρίς πόνο από το ουροποιητικό και να αποβάλλονται με τα ούρα.

Η διαδερμική νεφρολιθοτριψία χρειάζεται σε περίπτωση που η πέτρα είναι μεγάλη ή σε σημείο που η διαδερμική λιθοτριψία δε θα είναι αποτελεσματική. Έτσι τοποθετείται διαδερμικά με μια μικρή τομή μια κεφαλή laser ή ειδικά εργαλεία του νεφροσκοπίου θρυμματίζουν ή αφαιρούν την πέτρα στα νεφρά.

Τέλος, σε περίπτωση που η πέτρα δεν μετακινείται από τον ουρητήρα θα πρέπει να γίνει ουρητηροσκόπηση, μια εξέταση που μπορεί να θρυμματίσει ή να αφαιρέσει το λίθο, χωρίς να γίνει τομή, αλλά διαμέσου της ουρήθρας και της ουροδόχου κύστης να φτάσει στον ουρητήρα.

Η πέτρα στα νεφρά είναι μια κοινή και επίπονη πολλές φορές πάθηση, την οποία καλύτερα να προλαμβάνουμε παρά να θεραπεύουμε. Για αυτό, πέρα από το να πίνετε πολύ νερό, καλό θα ήταν να αναζητήσετε περιστατικά λιθίασης του ουροποιητικού στο οικογενειακό σας περιβάλλον και να κάνετε τακτικά check up στο γιατρό σας.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *